Հաշվի առնելով Հայաստանի առաջնահերթությունները, որոնք կապված են ներքին եւ արտաքին քաղաքական վիճակի անվտանգության եւ կայունացման, սոցիալ-տնտեսական զարգացման հարցերում լարվածության նվազեցման հետ, կոչ ենք անում քաղաքացիական եւ քաղաքական ողջ հասարակությանը կանգնեցնել «GEOPROMINING» ընկերության` Սեւանի ավազանում ոսկու վերամշակման ձեռնարկության կառուցման հետ կապված գործունեությունը եւ աջակցել S.O.S. Սեւան հասարակական կամպանիային, որն ուղղված է փրկելու Կովկասի՝ 33 միլիարդ խմ ծավալով քաղցրահամ ջրի ամենախոշոր պաշարը:
Համեմատելու համար նշենք, որ Հայաստանում քաղցրահամ ջրի ողջ պաշարը՝ ներառյալ բնական եւ արհեստական ռեզերվուարները, կազմում է 35 միլիարդ խմ: Աշխարհում սպառվում են քաղցրահամ ջրի պաշարները: Ներկայումս այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Սիրիան կամ Արաբական Էմիրությունները, գնում են ջուրը նավթի դիմաց:
2001թ. ընդունվեց «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքը: Օրենքի 10-րդ հոդվածում արգելք է դրված հանքարդյունաբերական գործունեության վրա, ինչպես եւ ցանկացած գործունեության վրա, որը սպառնում է Սեւանի էկոհամակարգի պահպանմանը:
Չնայած դրան՝ 2008թ. «GEOPROMINING» ընկերությունը նախաձեռնեց Սեւանա լճի ջրահավաք ավազանի գոտում՝ Սոտքի ոսկու հանքավայրի տարածքում, ոսկու արդյունահանման ֆաբրիկայի, ցիանիդների եւ այլ թունաքիմիկատների ամբարի եւ պոչամբարի կառուցման նախագծի վերաբերյալ գործընթաց:
Սոտքի նախագծի պատրաստման եւ մշակման ողջ գործընթացն անօրինական է, քանի որ նախագիծը հակասում է ազգային եւ միջազգային օրենսդրությանը, սպառնում է երկրի անվտանգությանը, մինչդեռ այդ գործընթացի մեջ ներգրավված են պետական հաստատություններ:
Տվյալ նախագծի վերաբերյալ հետազոտությունները եւ նախագծային որոշումները գտնվում են մշակման տարբեր փուլերում: Ընկերությունը հրաժարվում է տրամադրել այդ փաստաթղթերը՝ պատճառաբանելով, որ դրանք «GEOPROMINING»-ի սեփականությունն են: Սակայն արդեն պարզ է, որ այդ փաստաթղթերի պարունակությունը, որն ընդհանրացված է «Սոտքի հանքավայրի տարածքում ոսկու արդյունահանող ֆաբրիկայի տեղադրման հայեցակարգային որոշում` հաշվի առնելով բնապահպանական ռիսկերը» վերտառությամբ փաստաթղթում, նախագծի իրականացման ծրագիրն է, որն անուղղելի վտանգ է ներկայացնում երկրի գլխավոր ռազմավարական առաջնահերթության՝ Սեւանա լճի համար:
Փաստաթուղթը քննարկվել է սույն թվականի մարտի 2-ին՝ ՀՀ փոխվարչապետ Արմեն Գեւորգյանի գլխավորությամբ տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ, որին մասնակցել են ՀՀ բնապահպանության եւ այլ շահագրգիռ նախարարությունների բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային կենտրոնի, ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանության ինստիտուտի, ՀՀ ԳԱԱ Կենդանաբանության, հիդրոէկոլոգիայի եւ ձկնաբանության կենտրոնի եւ «GEOPROMINING» ընկերության ղեկավարներ:
Սոտքի նախագծից կանխատեսվող ռիսկերից մեկը՝ հանքանյութի վերամշակման առաջին փուլից հետո դատարկ ապարների կուտակումն է: Դրանց ծավալները կարող են հասնել հարյուրավոր միլիոն տոննաների: Վտանգն այն է, որ ապարները միայն պայմանականորեն են դատարկ, քանի որ նույնպես պարունակում են տոքսիկ տարրեր, ծանր մետաղներ՝ անտիմոն, մկնդեղ, պիրիտ: Միանալով մթնոլորտային տեղումների հետ՝ պիրիտներն առաջացնում են ծծմբաթթու, որը քայքայում է շրջակա ապարները եւ առաջացնում է շղթայական ռեակցիա, որի արդյունքում թունավոր տարրերը եւ միացությունները գրավում են նորանոր տարածքներ: Փխրուն գրունտերը, որոնք բնորոշ են հանքավայրի տարածքին, չեն կարող այդ ապարները պահել հավաք վիճակում, եւ տոքսիկ տարրերը մթնոլորտային տեղումների հետ կներթափանցեն ստորգետնյա եւ գրունտային ջրերի մեջ, ապա դրանց միջոցով՝ Սեւան:
Ցիանային միացություններով, ծանր եւ տոքսիկ տարրերով պոչամբարը մշտական ռումբ է Սեւանի համար, որը կարող է զրոյի հավասարեցնել բոլոր այն տնտեսական եւ այլ շահերը, որոնց մասին խոսում է ընկերությունը:
Սկզբում տնտեսության մասին: Պոչամբարի աշխատանքային եւ ավտանգ վիճակն ապահովելու համար ընկերությունը նախատեսում էր տարեկան ծախսել 1,4 դոլլար 1 խորանարդ մետր պարունակության համար: Պարզ հաշվարկը ցույց է տալիս, որ 28 միլիոն խորանարդ մետր ծավալով պոչամբար պահելու համար, որը Սոտքի հանքավայրի շահագործման ավարտից հետո լցված կլինի, տարեկան մոտ 40 միլիոն դոլլար կպահանջվի:
Ենթադրվում է, որ հանքի շահագործման ողջ ժամկետի՝ 10 տարվա ընթացքում բյուջե մուտք կգործի 105 միլիոն դոլլար: Սակայն պետք է նշել, որ ընկերության հեռանալուց հետո այդ գումարը կբավականացնի մոտ 2,5 տարի, որից հետո պետությունը պարտավոր կլինի պոչամբարը պահելու ծախսերը վերցնել իր վրա՝ փոխանցելով դրանք սերունդից սերունդ:
Բայց անգամ այս դեպքում պոչամբարի անվտանգությունը երաշխավորված չէ: Բանն այն է, որ Սոտքի հանքը, ինչպես եւ ողջ Հայաստանը, գտնվում է սեյսմիկ ակտիվ գոտում, որտեղ երկրաշարժերը հասնում են 9-10 բալ ուժգնության: Բոլոր հավաստիացումները, թե գտնվել է տարածք ճեղքվածքի գոտուց դուրս, անհիմն են, քանի որ ոչ մի սեյսմոլոգիա չի կարող երաշխավորություն տալ այն բանի համար, թե չի առաջանա նոր ճեղքվածք: Սակայն գոյություն ունի նաեւ այլ վտանգ: Սոտքի հանքավայրի տարածքում եւ նրա շուրջ մշտապես արձանագրվում են 2-3 բալանոց ցնցումներ: Դրանք կործանարար են ցանկացած ծածկի համար, որի միջոցով ընկերությունը մտադիր է պաշտպանել պոչամբարի հատակը: Այսպես կոչված պաշտպանության ազդեցության ժամկետը մի քանի տարի է:
Ամբարտակի տեսքով պաշտպանության մասին: Ենթադրվում է, որ որպես պաշտպանություն կարող են կառուցվել ամբարտակներ դատարկ ապարներից: Դա նշանակում է, որ ապարները պարզապես կտեղափոխվեն մի վայրից մեկ այլ վայր, եւ նրանց ներկայությունից բխող վտանգը կմնա:
Չափազանց մեծ վտանգով է սպառնում հազարավոր կիլոգրամների հասնող ցիանային աղերի տեղափոխումը «Սեւան» ազգային պարկի միջով, ինչպես նաեւ ճանապարհի այն հատվածներով, որոնք անմիջականորեն հարում են լճին: Ոչ ոք չի կարող ապահովագրված լինել ճանապարհային վթարներից եւ արտակարգ իրավիճակներից, որոնց դեպքում ողջ ցիանային նատրիումը (կալիումը) կլցվի Սեւանի մեջ:
Անկանխատեսելի վտանգների հետ մեկտեղ, Կովկասի ողջ տարածքում՝ մեր բոլոր հարեւանները ներառյալ, առկա է նաեւ բարդ, անկայուն եւ պայթունավտանգ իրավիճակ: Եթե Քելբաջարի սահմանին կից հայտնվի մի օբյեկտ, որը կարող է ծառայել որպես քաղաքական սպեկուլիացիայի, սպառնալիքների, ռազմական գործողությունների, հրաձգության, ահաբեկչության առարակա, ապա իրավիճակը տարածաշրջանում բազմակի անգամ կսրվի: Մենք արդեն ունենք նման օբյեկտ, ինչպիսին հայկական ատոմակայանն է: Սակայն հայկական ատոմակայանը պետության, միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունների՝ ինչպես օրինակ ՄԱԳԱՏԷ-ի կողմից իրականացվող մոնիտորինգի եւ հսկողության առարկա է: Սոտքի նախագծի դեպքում մենք կստանանք մի օբյեկտ, որի ոչնչացումը մեկ հարվածով շարքից կհանի Հայաստանի ողջ սոցիալ-տնտեսական կյանքը:
Երկրի ռազմավարական եւ տնտեսական շահերին սպառնում է նաեւ Արարատի ոսկու արդյունահանման գործարանի կանխատեսվող փակումը, Արարատում աշխատատեղերի կրճատումը, Սոտք-Արարատ հատվածի՝ ռազմավարության առումով կարեւոր երկաթգիծը կաթվածահար անելը, ինչպես նաեւ հանքանյութի արդյունահանման նկատմամբ հսկողության կորուստը: Ներկայումս պետական հսկողությունը լրացվում է հասարակական հսկողությամբ, քանի որ վագոններով տեղափոխվող հանքանյութի ծավալների թաքցնելը գործնականում անհնար է: Սոտքի նախագծի դեպքում հսկողությունը կարող են իրականացնել միայն առանձին մարմիներ, որոնք հատուկ մուտք կունենան դեպի ընկերության տարածք:
Հիմնական ջրային ռեսուրսի՝ Սեւանա լճի աղտոտումն իր հետ կբերի նաեւ այլ ծանր հետեւանքներ, ինչպիսիք են՝ թունավորված խմելու ջուր, թունավորված ոռոգման համակարգ, շարքից դուրս եկած գյուղատնտեսական տարածքներ, ռեկերեացիոն, ձկնորսության գոտիների ոչնչացում: Առաջին հարվածը կընդունեն Գեղարքունիքի մարզը եւ Արարատյան դաշտավայրը, ինչը կարող է դառնալ արտագաղթի ամենածանր եւ անդառնալի տեսակներից մեկի՝ էկոլոգիական արտագաղթի սկիզբը:
Մենք ուշադրություն ենք դարձնում այն բանի վրա, որ այս բոլոր ռիսկերը կապված են մասնավոր ընկերության հետ, որի գործունեությունը բացարձակ թափանցիկ չէ, իսկ ողջ քննարկումները բարձր մակարդակով կազմակերպվում են ոչ թե ընկերության, այլ պետական բարձրաստիճան պաշտոնաների կողմից:
Մենք անհրաժեշտ ենք համարում, որպեսզի հասարակությանը թույլատրվի ծանոթանալ նախագծի վերաբերյալ բոլոր փաստաթղթերին, եւ անհրաժեշտ ենք համարում «GEOPROMINING» ընկերության գործունեության ստուգումը՝ մեր երկրի օրենսդրության եւ անվտանգության հետ համապատասխանելու առումով:
Սեւանը ազգային սեփականություն է, Սեւանի շահերը՝ ողջ հայության եւ երկրի բոլոր քաղաքացիների շահերն են, որոնց հետ անհամեմատելի են մասնավոր ընկերության շահերը:
Էկոլոգիական հասարակական կազմակերպությունների դաշինքի
S.O.S. Սեւան նախաձեռնող խումբ
«ԷկոԼուր» տեղեկատվական ՀԿ
Բջջ.՝ (+37491) 92 12 64
URL: www.ecolur.org
Էլ-հասցե՝ info@ecolur.org
10.04.2009թ.
вторник, 14 апреля 2009 г.
This April, become part of the GREEN GENERATION and join the U.S.
The U.S. Embassy Public Affairs Section is pleased to announce its Alumni
Earth Day Photo Contest. Categories include: Environmental Damage, the
Beauty of Nature, Wildlife, and Environmental Activism.
We’ll feature winning photos from the four categories on the U.S. Embassy’s
website. The grand prize winner will receive a new flip camera.
Send your submissions to: Photo Contest c/o Public Affairs Section 1 American
Avenue, Yerevan Armenia 0082 or to photocontest@usa.am
Photo Contest Rules:
You may enter one photo in up to four categories:
Environmental Damage
The beauty of nature
Wildlife
Environmental activism
You can enter photos any time between now and April 19, 2009. We’ll be selecting photos
to feature throughout April and May.
You must be a citizen of Armenia to enter and an alumnus/a of a U.S government-funded
exchange program. If you are younger than 18, please ask your parent or guardian to enter
your photo. U.S. Embassy personnel and their families are not eligible to enter.
Photos must be a maximum of one megabyte if submitted by email. Photos submitted by post
may be of any size. All photos must be of Armenia.
About the photo:
Share where the photo was taken.
Tell us something about the photo to help us understand the context.
The photo must be your own.
Enter color or black and white photos.
Edit your photo however you like (please indicate how they were edited).
Enter photos taken at any time.
Enter photos of other kinds of artwork, as long as you made the artwork, too.
Photos that are copyrighted, are not original to the submitter, or show someone else's
copyrighted work (for example, a photo of a painting) will be disqualified.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
The U.S. Embassy reserves the right to disqualify photos for any reason.
Photos become property of the U.S. Embassy.
By submitting photos, you give the U. S. Embassy permission to use them for non-profit governmental purposes, including but not limited to environmental
education and awareness. This permission includes, but is not limited to, publication by the U.S. Embassy in printed materials, television broadcasts, Web sites, or
our intranet. You will not be compensated for such use. However, where reasonable, we will give you credit for the photos. By entering your photos, you agree to
all of the above.
Զբոսաշրջության նոր ծրագիր Լոռիում. կհաջողվի՞ Վազգեն Խաչիկյանին իրականացնել այն
Լուռու Պոչամբարներն ունեն էկոտուրիզմի զարգացման հեռանկար..
Շուտով աշխարհի տարբեր ծայրամասերից կժամանեն Հայաստան -հանքավայր` զմայվելու կապտականաչավուն ջրային գոյածություններով, ոսկեգույն ցիանիդներով:
Չնայած նրանք կկրեն հակագազ ու քիմիական պատերազմից պաշտպանվելու հագուստ` սակայն փող չեն խնայի փորձ և դիմացկունություն ձեռք բերելու այս յուրօրինակ հնարավորությունից:
Մի կողմից Թունավորված Դեբետը կխթանի պղնձով, մկնդեղով հարուստ ձկնորսությանը, մյուս կողմից այն կդառնա հանքատուրիզմի առաջավոր զարգացման ուղղություններից մեկը:
Շտապեք թունավորել Հայաստան Հանքավայրը `դարձնելով այն ԲԱՑԱՌԻԿ գոտի տնտեսության զարգացման, աշխատատեղերի ապահովման, քիմիական զենքի պատրաստման համար:
Բայց մի բան լավ իմացեք, որ քաղակակիրթ եվրոպացին արդեն հատուկ սարքավորումներով է Հայաստան գալիս` որպեսզի խուսափի անցանկալի մահաբեր ճառագայթումներից:
Վերջերս Ալավերդիում շրջանառության մեջ դրվեց Սոցիալական ապահովագրության պետական ծառայության պետ Վազգեն Խաչիկյանի հեղինակած` Լոռու մարզի Թումանյանի տարածաշրջանում զբոսաշրջության զարգացման «Հյուսիսային դարպաս» բիզնես ծրագիրը: Ծրագրի նպատակն է տարածաշրջանում գյուղական եւ էկոտուրիզմի զարգացման խթանումը: Այն ենթադրում է նաեւ նոր աշխատատեղերի ստեղծում եւ ֆերմերային արտադրանքի շուկայի ապահովում:
«Սկզբում ցանկացել ենք զբոսաշրջության վայր դարձնել Ախթալան, հետո հասկացանք, որ միայն Ախթալան չի կարող: Ըստ փորձագետների` Լոռու մարզն ունի բավականին մեծ պոտենցիալ եւ այդ ծրագրով որոշել ենք լուծել երկու խնդիր` նախ օգտագործել առկա հնարավորությունը, երկրորդ` ստեղծել աշխատատեղեր, որը կխթանի նաեւ փոքր եւ միջին բիզնեսի զարգացումը»,- ասում է Վազգեն Խաչիկյանը:
Վազգեն Խաչիկյանը Հանրապետական կուսակցության անդամ է, վայելում է իշխանությունների բարեհաճությունը: Այս հանգամանքն էլ հաշվի առնելով` շատերը մտածում են, որ Վ. Խաչիկյանը անարգել կիրականացնի իր մտահղացումները: Վ. Խաչիկյանը որոշակի ազդեցություն ունի իր ծննդավայր Ախթալաում:
Վերջին ՏԻՄ ընտրություններում, նրա ջանքերով, Ախթալայի քաղաքապետ դարձավ եղբայրը` Հայկ Խաչիկյանը: Սա, իհարկե, նաեւ որոշակի պարտավորվածություն է նրա համար: Վ. Խաչիկյանն Ալավերդիում ունի բիզնես, կայուն հարաբերություններ է հաստատել Ախթալայի «Մեթըլ Փրինս» ընկերության բաժնետեր Սերոբ Տեր-Պողոսյանի հետ: Հենց վերջինիս հետ էլ նա պատրաստվում է իրականացնել «Հյուսիսային դարպաս» ծրագիրը:
Մեզ հետ զրույցում Վ. Խաչիկյանը տեղեկացրեց, որ Սերոբ Տեր-Պողոսյանն այդ նպատակով էլ արագացրել է Ախթալայի իր սեփականությունը համարվող Արամյանցի տան վերանորոգման աշխատանքները:
Զբոսաշրջության զարգացման իրենց հեռահար ցանկությունները վերջին տարիներին չեն թաքցրել նաեւ «Վալլեքս» խմբի գլխավոր տնօրեն Վալերի Մեջլումյանն ու Ալավերդու քաղաքապետ Արթուր Նալբանդյանը: Սակայն հայտնի է, որ Սերոբ Տեր-Պողոսյանի եւ Վալերի Մեջլումյանի «ջուրը նույն առվով չի հոսում», եւ հազիվ թե զբոսաշրջության զարգացման առաջարկվող ծրագրում այս երկու գործարարների համագործակցությունը հաջողվի:
Հետաքրքիր է այն, որ մարզի զարգացմանն ուղղված այս ծրագրում դերակատարում նախատեսված չէ Լոռու մարզպետ Արամ Քոչարյանի համար: Ծրագրի համակարգողը նույնպես լինելու է Վազգեն Խաչիկյանը:
«Մեծ աշխատանք է սպասվում, պետք է իրազեկենք բնակչությանը, աշխատանք տանենք համայնքային իշխանությունների հետ»,- ասում է Խաչիկյանը:
Ինչպիսի մղում էլ ունենա ծրագրի հեղինակը, գործազրկության եւ աղքատության մեջ հայտնված տարածաշրջանում ներկայացված ծրագիրը ողջունում են շատերը:Վ. Խաչիկյանն իր ծրագիրն իրատեսական է համարում եւ բացատրում է, թե ինչու.«Իրատեսականությունը բխում է այն հանգամանքից, որ մենք տեսնում ենք, որ այսօր թե հանրապետական գործադիր իշխանության ներկայացուցիչները, թե համայնքային իշխանությունները շահագրգռված են, որպեսզի Լոռիում զբոսաշրջությունը զարգանա»:
Ծրագրի ֆինանսավորման աղբյուրների մասին մեր հարցին Խաչիկյանը պատասխանեց. «Մեզ համար կա նվազագույն շեմ: Այս ծրագրի հաջողությունը գնահատելու համար, մեր կարծիքով, առաջիկա 3 տարվա ընթացքում պետք է ներդրվի մոտ 5 մլն դոլար: Դա նվազագույն գումարն եմ ասում: Դա պետք է ներդրվի ենթակառուցվածքների ստեղծման համար` հյուրանոցներ, քեմպինգներ, ռեստորաններ, միայն մասնավոր հատվածի մասնակցությամբ»:
Վ. Խաչիկյանը մեզ հավաստիացնում էր, որ ծրագրով իր կողմից անձնական ներդրում չի լինելու. «Հյուսիսային դարպաս» զբոսաշրջության ծրագիրն առաջարկում է Հայաստանի եւ տարածաշրջանի համար «յուրահատուկ» տուրիստական փաթեթ՝ պղնձի արդյունահանման գիտաշրջություններ, ներառյալ` էքսկուրսիաներ պղնձի արդյունահանման թանգարան, որտեղ կներկայացվեն պղնձի արդյունահանման զարգացումը վերջին 2 դարերի ընթացքում եւ գիտաշրջություններ, որոնք կբացահայտեն կապը Նյու-Յորքի Ազատության արձանի, Ֆրանսիայի նախագահ Շառլ դը Գոլի եւ Ախթալայի պղնձի արդյունահանման գործարանի միջեւ»:
Նախատեսվում է նաեւ էքսկուրսիա Ախթալայի պղնձի հանք, որտեղ զբոսաշրջիկները հնարավորություն կունենան պղնձի հանքաքար արդյունահանել: Ի դեպ, Ալավերդու պղնձարտադրության տարեգրությունն այստեղ անտեսված է: Եթե հետեւում ենք ծրագրի հեղինակի տրամաբանությանը, ապա պարզվում է` Լոռու մարզ եկող զբոսաշրջիկներն առնվազն գունավոր մետալուրգիայի արտադրությամբ խիստ հետաքրքրված մարդիկ են լինելու, այնքան հետաքրքրված, որ նույնիսկ նրանց մոտ բուռն ցանկություն է առաջանալու մտնել Ախթալայի պղնձի հանք եւ ինքնուրույն հանքաքար արդյունահանել:
Վ. Խաչիկյանը, սակայն, հաշվի չի առել մի բան, որ պղնձարտադրությունը որքան էլ տարածաշրջանում սոցիալական խնդիրներ է լուծում, նույնքան էլ մահաբեր է, եւ չի բացառվում, որ քաղաքակիրթ Եվրոպայից ժամանած բնապահպանության նվիրյալ շատ զբոսաշրջիկների այս պարագայում զարմացնի մեր ցավալի տգիտությունը, մանավանդ, երբ զբոսաշրջիկներին տեղեկացվի պղնձարտադրության հետամնաց տեխնոլոգիաների հետեւանքով բնակչության առողջությանը, բուսական ու կենդանական աշխարհին հասցված աղետալի վնասների մասին:
Մեզ հետ զրույցում Վ. Խաչիկյանը տեղեկացրեց, որ «Հյուսիսային դարպաս» զբոսաշրջության ծրագիրը գրելու համար երկու տարի աշխատել է Փարիզի Սորբոնի համալսարանի Աշխարհագրության եւ քաղաքաշինության ամբիոնի դոկտոր Շանթ Մարճանեանի հետ:
Փաթեթում առաջարկվում են նաեւ պատմական եւ մշակութային գիտաշրջություններ, էքսկուրսիաներ Հաղպատի, Սանահինի, Ախթալայի, Օձունի եւ Քոբայրի եկեղեցական համալիրներ: Ծրագրով առաջարկվում են նաեւ արկածային եւ էկոտուրիզմի տեսակներ՝ հեծանվային արշավներ, նավարկություն/ռաֆթինգ, ոտքով արշավ, ժայռագնացություն, ձիավարություն եւ որս/ձկնորսություն:
Այստեղ էլ ակնհայտ խնդիրներ են առաջանում զբոսաշրջիկների համար` հաճելին եւ օգտակարը համատեղելու գործում: Օրինակ` սովորական զբոսաշրջիկները ձկնորսությամբ, իսկ արկածախնդիրներն էլ նավարկությամբ պետք է զբաղվեն Դեբեդում, որտեղ թափվում են Փամբակի, Թումանյանի, Ալավերդու, Ախթալայի կենցաղային աղբն ու կոյուղաջրերը, մոտավոր հաշվարկներով` ամսական շուրջ 75 հազար խմ.:
Սակայն սա պարոն Խաչիկյանը ծրագրի համար խոչընդոտ չի համարում:«Հիդրոլոգիայի ինստիտուտի տնօրեն Արմեն Սաղաթելյանը գտնում է, որ Դեբեդում առկա ձկնատեսակների օրգանիզմում վտանգավոր նյութերի քանակը թույլատրելի սահմաններում է»,- ասում է Խաչիկյանը:
Ի՞նչ է նշանակում սննդամթերքի մեջ առկա կոյուղու պարունակության թույլատրելի սահման: Սրա գիտակցումը ուտելուց առաջ անտանելի է: Դեբեդի եզրերի կենցաղային հսկա աղբակույտերի գոյությունն էլ պրն Խաչիկյանը մեկնաբանեց. «Տեսքի համար, անշուշտ, խանգարում է, իմիջիայլոց Շանթ Մարճանեանն էլ է դրա վրա մեր ուշադրությունը հրավիրել»,- ասում է Վ. Խաչիկյանը:
Վ. Խաչիկյանը ծրագրում իր նշած ծառայությունների որակը, հասանելիությունը եւ գրավչությունը երաշխավորելու համար առաջարկում է գործողությունների ցանկ, ինչպես, ասենք, ենթակառուցվածքների ստեղծում եւ վերանորոգում, ներառյալ ճանապարհաշինություն, ջրի մատակարարում, հյուրանոցների եւ կացարանների ցանց եւ այլն:
Սորբոնի համալսարանի դոկտոր Շանթ Մարճանեանը գրել է «Լոռու մարզի պատմա-ճարտարապետական վերարժեւորում եւ զբոսաշրջության զարգացում» աշխատանքը:
Այդ համագործակցության դրսեւորումները «Հյուսիսայի դարպաս» ծրագրում չեն արձանագրվում: Իր աշխատության մեջ Շ. Մարճանեանը Լոռու մարզում զբոսաշրջության զարգացման կարեւոր նախապայման է համարում հետեւյալը. «Ոչնչացնել մարզի պատկերը նուաստացնող երեւույթները եւ զարգացումը դանդաղեցնող բնապահպանման, ընկերային եւ այլ պատճառները», այդ թվում` օդի, ջրի մաքրությունը, կանաչ տարածքների ոչնչացումն ու կանաչ պուրակների պակասը: Վ. Խաչիկյանը շրջանցում է դրանք: Մարճանեանը գտնում է, որ զբոսաշրջությունը կարող է հանդիսանալ տնտեսական զարգացման մեծագույն խթան, եթե կառավարվի իմաստուն եւ հաստատ համակարգով, որի անհրաժեշտությունը եւ էլի շատ կարեւոր պայմաններ «Հյուսիսային դարպաս» ծրագրում անտեսված են: Այդ իսկ պատճառով ծրագիրն, իսկապես, իրատեսական համարել չի կարելի:
Ողջույն!
Սիրելի բնասերներ
ուզում եմ տեղեկացնել, որ մինչև ապրիլի 16-ը կարող եք ուղղել Ձեզ մտահոգող հարցերը բնապահպանության նախարարին info@hraparak.am հասցեյով:
Ձեր էլեկտրոնային նամակը կունենա այս տեսքը:
1.Անուն Ազգանուն /Ցանկալի է/
2.Ձեր կարծիքը ներկայիս էկոլոգիական վիճակի մասին
3.Ձեր հարցերը
Օգտվենք այս հնարավորությունից բնապահպանության նախարարից ստանալու հրապարակային պատասխաններ հետագայում այն որպես փաստ ունենալու ակնկալիքով:
Voxchuyn!
Sireli bnaserner uzum em teghekacnel vor minchev aprili 16-@ karogh eq ughel dzez mtahogogh harcere bnapahpanutyan naxararin info@hraparak.am hasceyov!
Dzer electronayin namake kunena ays tesqe
1.Anun azganun /Cankali e/
2.Dzer kartsiqe nerkayis ecologiakan vitchaki veraberyal
3.Dzer harcere
Ogtvenq ays hnaravorutyunic bnapahpanutyan naxararic stanalu hraparakayin patasxanner hetagayum ayn vorpes past unenalu aknkaliqov:)
