ԹԵՂՈՒՏ

English Version
http://bnamard.blogspot.com/2010/09/teghut.html

2010թ. դեկտեմբեր


Հայաստան. մարդածին բնապահպանական աղետն ընթացքի մեջ է

"Հաշվի առնելով հանքավայրին շրջապատող լեռնային լանդշաֆտը, ինչպես նաև այն, որ տեղանքը գտնվում է սեյսմիկ գոտում, տեխնիկական, ուստի նաև` ֆինանսական մեծ դժվարություն կներկայացնի հանքավայրի 500 մլն տոննա պոչանքի և 600 մլն տոննա այլ տեսակի թափոնների` անվտանգ և բնապահպանական առումով ընդունելի ամբարումը":

"Թեղուտի պղնձա-մոլիբդենային հանքի ծրագրի նախնական ուսումնասիրություն"
"Սթրատկոնա միներալ սըրվիսիզ"

ՍՊԸ, Կանադա 2001թ.


Համառոտ տվյալներ երկրի մասին

Հայաստանը ծովային ելք չունեցող երկիր է, ունի 29,000 քառակուսի կմ տարածք, չափերով համեմատելի է Բելգիայի հետ, փոքր-ինչ ավելի մեծ է, քան Իսրայելը: Գտնվում է Քուռ-Արաքս գետերի ավազանի վերին հատվածում` ծովի մակերևույթից 380մ-ից 4090մ բարձրության վրա: Յուրահատուկ տեղադրության և հրաբխային ծագման շնորհիվ Հայաստանն աչքի է ընկնում բարձր գոտիականությամբ և հանդիսանում է հազվադեպ հանդիպող և վտանգված բազմաթիվ բուսատեսակների և կենդանատեսակների կենսամիջավայր:

Հայաստանում առկա են լուրջ բնապահպանական խնդիրներ: Երկիրը միացել է շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը վերաբերող միջազգային կոնվենցիաների մեծ մասին: Միջազգային կազմակերպությունների կողմից բնապահպանական նպատակներով Հայաստանը շարունակաբար ստացել է տեխնիկական և ֆինանսական աջակցություն, որի դրամային արժեքը կարելի է հաշվել միլիոնավոր դոլարներով: Այնուամենայնիվ, բնությունը շարունակում է լուրջ վնասներ կրել: Կա բնապահպանական համարժեք քաղաքականությունների և իրավակիրարկման պրակտիկայի պակաս: Կոռուպցիայի մակարդակն ահագնացող է, իսկ բնական ռեսուրսների շահագործումը` անխնա:

1980-ականներին Հայաստանի տարածքի 11%-ը ծածկված էր անտառներով, սակայն այսօր այդ ծածկույթը նվազել է` հասնելով 7%-ի: 1990-ականների սկզբին էներգետիկ ճգնաժամի պատճառով մեծածավալ անտառազանգված ոչնչացվեց: Ծառահատումները հիմնականում կատարվում էին անհատների կողմից` բնակարանները տաքացնելու և կերակուր պատրաստելու նպատակով: Այսօր անտառները շարունակում են ոչնչանալ` հիմնականում կազմակերպված ապօրինի ծառահատումների և անտառային հողերի անօրինական բաշխման/օտարման պատճառով: Ինչպես ողջ աշխարհում, այնպես էլ Հայաստանում անտառային տարածքների կրճատումը նպաստում է կլիմայի փոփոխության բացասական ազդեցությանը, արագացնում է անապատացման գործընթացը, մեծացնում սողանքային և հողի էրոզիայի վտանգները, հանգեցնում է կենսաբազմազանության կորստի և անտառահատված տարածքներին հարակից համայնքների բնակիչների կենսապայմաների վատթարացմանը: Համաձայն փորձագետների, անտառային տարածքների ոչնչացման առկա տեմպերով շարժվելու դեպքում երկիրը 50 տարվա ընթացքում կդառնա անապատ:

Վերջին տասնամյակում Հայաստանի անտառային տարածքներն անխնա կերպով հատկացվել են տարբեր տեսակի տնտեսական գործունեություն, մասնավորապես` հանքարդյունաբերություն ծավալելու նպատակով: Այսօր հանքարդյունաբերությունը ՀՀ կառավարության կողմից հռչակված է տնտեսության գերակա ճյուղ և ինտենսիվ կերպով զարգանում է: Կառավարությունը տվել է հանքարդյունահանման մի քանի հարյուր արտոնագիր, սակայն առանց պաշարների կայուն օգտագործման երկարաժամկետ ծրագրի, հարկման և շրջակա միջավայրի պահպանության պատշաճ օրենսդրության և բնապահպանական ու սոցիալական հետևանքների համապարփակ գնահատման: Ցայսօր, հանքարդյունաբերությունը շարունակում է թողնել աղետալի հետևանքներ: Հանրապետության տարածքի հազարավոր հեկտարներ ծածկված են բաց հանքերով և թափոնների պոչամբարներով: Շրջակա միջավայրի պաշտպանությանն ուղղված աշխատանքներ չեն կատարվում: Թունավոր գազերի արտանետումները և քիմիական նյութերի հեռացումը որպես թափոն աղտոտում են շրջակա միջավայրը և բացասական ազդեցություն թողնում մարդկանց առողջության վրա: Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից 2005թ. հրապարակված մի զեկույցի` Հայաստանը ԱՊՀ երկրների շարքում անոմալ ծնունդների թվով երկրորդն է Ղրղզստանից հետո: Բազմաթիվ փորձագետներ անոմալիաների այս բարձր ցուցանիշը բացատրում են շրջակա միջավայրի աղտոտվածության բարձր մակարդակով: Առողջական խնդիրները հատկապես սուր են արտահայտված երկրի հյուսիսային և հարավային շրջաններում, որտեղ և կենտրոնացված են հանքարդյունաբերությայն հիմնական օջախները:

Կառավարության կողմից հանքարդյունահանման ամենահակասական նախաձեռնություններից մեկը Թեղուտում պղնձամոլիբդենային հանքի ադյունահանման արտոնագրի տրամադրումն է: Կառավարության այս քայլը լայնամասշտաբ դիմադրություն է առաջացրել բնապահպանական հասարակական կազմակերպությունների, փորձագետների և տեղի համայնքների շրջանում: Սակայն շրջակա միջավայրին սպառնացող աղետի կանխման համար անհրաժեշտ է նաև միջազգային կազմակերպությունների համախմբված օժանդակությունը:


Տեղանքի նկարագրություն

Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքը գտնվում է Հայաստանի Լոռվա մարզի հյուսիս-արևելյան շրջանում` երկրաշարժերի և սողանքների ենթակա գոտում: Հանքավայրի տեղանքը գեղատեսիլ և լանդշաֆտային բազմազանությամբ աչքի ընկնող անտառածածկ տարածք է, որտեղով հոսում է Շնող գետը` իր Կռունկ, Պակասաջուր (Խառատաձոր) և Դուքանաձոր վտակներով: Այս գետակները Շնող և Թեղուտ գյուղերի ջրի հիմնական աղբյուրն են և օգտագործվում են ինչպես խմելու, այնպես էլ` ոռոգման նպատակներով: Շնող գետը դեպի Վրաստան հոսող անդրսահմանային Դեբեդ գետի վտակներից է: Տեղանքում կարելի է նաև գտնել հնադարյան և միջնադարյան շուրջ 20 պատմամշակութային հուշարձան:

Թեղուտի անտառը Հայաստանում ամենալավ պահպանված անտառային տարածքներից է` հարուստ կենսաբազմազանությամբ, այդ թվում` շուրջ 200 բուսատեսակով, կաթնասունների 55, թռչունների 86, սողունների 10 և երկկենցաղների 4 տեսակներով: Այս բուսատեսակներից և կենդանատեսաներից շատերը հազվադեպ հանդիպող են և համարվում են վտանգված, իսկ 6 բուսատեսակ և 26 կենդանատեսակ ընդգրկված են Հայաստանի կարմիր գրքում:

Անտառին հարող տարածքում բնակվում են Շնող և Թեղուտ գյուղերի բնակիչները` ընդհանուր շուրջ 3600 շունչ: Կլիմայի և հողի նպաստավոր պայմանները գյուղի բնակիչներին թույլ են տալիս զբաղվել ավանդական հողագործությամբ և մշակել բազմապիսի մշակաբույսեր: Խորհրդային Միության փլուզումից և կոլտնտեսությունների կազմաքանդումից հետո գյուղական շրջանների բնակիչները հիմնականում գոյատևել են գյուղատնտեսության և անտառային բարիքների շնորհիվ:



Հանքարդյունահանման ծրագիրը

Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքը հայտնաբերվել է 1972թ.: Ըստ մասնագետների, այն պարունակում է շուրջ 450 միլիոն տոննա հանքանյութ, որից` 0.36%` պղինձ և 0.022%` մոլիբդեն, այսինքն` ավելի քան 1.6 մլն տոննա պղինձ և շուրջ 100,000 տոննա մոլիբդեն: Հանքանյութից կարելի է զտել նաև ծծմբի, ոսկու, արծաթի և ռենիումի խտանյութեր:

2000թ. հանքը շահագործելու արտոնագիր տրամադրվեց "Արմենիան քափր փրոգրամ" (ACP, Էյ-Սի-Փի) ՓԲԸ-ին: Ընկերության բաժնետոմսերի շուրջ 81 տոկոսը պատկանում է "Վալլեքս Ֆ.Մ." կոչված ընկերությանը, որը գրանցված է Լիխտենշտնեյնում և որի մասին հանրային որևէ այլ տեղեկություն գոյություն չունի: "Վալլեքս"-ի լեգիտիմությունը, այդ թվում` այն, թե ում սեփականությունն է, գործունեության և հաշվապահական կարգապահության օրինականությունը ստուգելը դժվար է: 1997թ.-ից ի վեր "Էյ-Սի-Փի"-ն շահագործում է Ալավերդու պղնձաձուլական կոմբինատը, որը գտնվում է Թեղուտի անտառից 18 կմ դեպի հարավ-արևելք: Ալավերդում ծավալած իր գործունեության պատճառով "Էյ-Սի-Փի"-ն ձեռք է բերել բնության և մադկանց առողջության պահպանությունը անտեսող ընկերության վատ համբավ: Ոչ համարժեք բնապահպանական միջոցառումներ ձեռնարկելու հետևանքով Ալավերդու տարածքում բարձրացել է շնչառական խնդիրներ ունեցող մարդկանց, հղիության ընթացքում բարդությունների և անոմալ ծնունդների թիվը:

Թեղուտում "Էս-Սի-Փի"-ն առաջարկում է 50-70 տարիների ընթացքում բաց եղանակով արդյունահանել պղինձ և մոլիբդեն: Թեղուտի հանքի արտադրական հզորությունն ընկերությունը գնահատում է տարեկան 7 միլիոն տոննա` 87,664,000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք կանխատեսվող արդյունքով: Ծրագրով նախատեսվում է աշխատանքի ընդունել 1400 հոգու, որոնց մի մասը կընտրվի տեղի համայնքներից, մյուս մասը` կընդգրկվի "Էյ-ՍԻ-Փի"-ի այլ մասնաճյուղերից:

Հանքարդյունահանման համար հատկացված տարածքը զբաղեցնում է 1491 հա, որի 82%-ը (կամ 1232 հա-ն) ծածկված է անտառներով: Ծրագրով նախատեսված է 357 հա անտառի լրիվ հատում: Բնական ռեսուրսների ադյունահանման հետևանքով այժմ անտառածածկ լեռներից մեկը կվերածվի 600 մետր խորություն ունեցող հորի: Թափոնները նախատեսվում է պոչանքի միջոցով հեռացնել դեպի Դուքանաձոր գետի ձորը: Հանքի շահագործման արդյունքում կառաջանա շուրջ 500 միլիոն տոննա պոչանք և 600 միլիոն տոննա այլ տեսակի թափոն:

Ծրագիրն արդեն ընթացքի մեջ է: Այն սկսվել է ՀՀ կառավարության կողմից 2007թ. նոյեմբերին ընդունված որոշման հիման վրա: 2008թ. մայիսին "Էյ-Սի-Փի"-ն պայմանագիր է կնքել ռուսական ՎՏԲ բանկի հետ` Թեղուտի հանքը շահագործելու նպատակով 249.5 մլն ԱՄՆ դոլարին համարժեք 12 տարվա վարկ ստանալու մասին: Այս պահի դրությամբ համաշխարհային ֆինանսական ժգնաժամի պատճառով ընկերությանը փոխանցվել է վարկի միայն փոքր մասը: Հանքի շահագործման նախնական աշխատանքները, այն է` 50 հա անտառատարածքի ծառահատումները, հանքանյութը մշակող գործարանի և ճանապարհային ենթակառուցվածքների շինարարությունը, իրականացվում են ընկերության սեփական միջոցներով: Համաձայն "Էյ-Սի-Փի"-ի և ՎՏԲ բանկի ղեկավարության կողմից վերջերս տարածած տեղեկության` բանկը պատրաստ կլինի վարկը տրամադրել 2010թ. սեպտեմբերին:


Շրջակա միջավայրին և մարդկանց առողջությանը սպառնացող խնդիրներ

Թեղուտի հանքի շահագործման նպատակահարմարությունը վիճարկել են արտասահմանյան և տեղացի բազմաթիվ փորձագետներ: "Սթրատկոնա միներալ սըրվիսիզ¦ կանադական ՍՊԸ-ն, որի հետ "Էյ-ՍԻ-Փի"-ն պայմանագիր է կնքել հանքի շահագործման գնահատում իրականացնելու նպատակով, հարցականի տակ է դրել ծրագրի անվտանգությունը շրջակա միջավայրի նկատմամբ, ինչպես նաև ծրագրի շահութաբերությունը: Տեղացի փորձագետներն իրենց հերթին իրականացրել են շրջակա միջավայրի վրա ծրագրի հավանական ազդեցության գնահատում և հիմնվելով "Էյ-Սի-Փի"-ի սկզբնական տվյալների վրա` արձանագրել են առաջիկայում սպասվող անտառային խոշոր տարածքների կորուստ, ջրային ռեսուրսների աղտոտում, կենսաբազմազանության կորուստ:

Ըստ մասնագետների, նախատեսվող 357 հա լեռնային անտառների լրիվ հատումը և հանքարդյունաբերական ենթակառուցվածքների ստեղծումը կուղեկցվի ջրային ռեսուրսների դրենաժով (չորացմամբ) և հողի էրոզիայով, որի արդյունքում իրականում կոչնչանա ավելի քան 1000 հա անտառ, կվտանգվեն ամբողջական էկոհամակարգեր, այդ թվում` արդեն իսկ վտանգված բույսերի ու կենդանիների կենսամիջավայրեր (հաբիթաթներ): Արծաթի, ռենիումի, անագի, արսենիումի, պղնձի, մոլիբդենի, ցինկի, ծծմբային միացություններ, ինչպես նաև ադյունահանման և հանքանյութի մշակման ընթացքում օգտագործվող այլ քիմիական նյութեր պարունակող պոչամբարները կթունավորեն Շնող գետի և իր վտակների անապակ դաշտերը` աղետալի ազդեցություն ունենալով մարդկանց առողջության և սննդային ապահովության վրա: Սողանքների հավանականությունը մեծապես կբարձրանա: Մեծ է նաև հսկայական պոչամբարի փլուզման հավանականությունը, որի հետևանքով շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը կտարածվի ողջ տարածաշրջանով մեկ` Դեբեդ գետի ավազանի միջոցով` ընդհուպ մինչև հարևան Վրաստան:

"Էյ-Սի-Փի" ընկերության կողմից իրականացված և կառավարության կողմից հավանության արժանացած շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատումը համապարփակ կերպով չի փոձաքննել վերը նշված հավանական հետևանքները: Գնահատման շրջանակներում չի կատարվել նաև կենսաբազմազանության կորստի վերաբերյալ լուրջ վերլուծություն, ավելին` ամբողջությամբ անտեսվել են մարդու առողջությանը սպառնացող և արտակարգ իրավիճակի հանգեցնող վտանգները: Բնապահպանական ազդեցության դրամային հաշվարկների մեծ մասը կատարվել է Ռուսաստանի դաշնության 15-ամյա հնության մեթոդաբանության հիման վրա, այսպիսով ակնհայտորեն անտեսելով ազգային օրենսդրության պահանջները: Շրջակա միջավայրին հասցվելիք վնասը հաշվարկվել է 50-70 տարվա տևողություն ունեցող ծրագրի միայն առաջին 8 տարվա կտրվածքով: Այս կերպ հանքարդյունահանման ծախսերի արժեքը ակնկալվող շահույթի նկատմամբ թերագնահատվել է, իսկ հանքի շահագործումը հանրությանը ներկայացվել է որպես ազգային տնտեսության համար կենսական նշանակություն ունեցող ծրագիր:

Ծրագրի անմիջական ներգործության տակ գտնվող համայնքները պատշաճ կերպով չեն տեղեկացվել իրենց կենսագործունեության և շրջակա միջավայրի վրա հավանական ազդեցության մասին: Եթե ծրագրին հանրային մասնակցություն տեղի է ունեցել, ապա այն եղել է ձևական և ապարդյուն, քանի որ ոչ կարևորագույն բոլոր որոշումներն արդեն ընդունված են եղել:

Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման համար պատասխանատու մարմինները շրջանցել են "ԷՅ-Սի-Փի"-ի ներկայացրած թերի հաշվարկները և կեղծ տվյալները: Ամբողջությամբ անտեսվել են շրջակա միջավայրի անդրսահմանային ազդեցության և արտակարգ իրավիճակների հանգեցնող վտանգները, ինչպես նաև Հայաստանի միջազգային պարտավորությունները: Արտասահմանցի փորձագետների մասնակցությամբ բնապահպանական անկախ փորձաքննություն անցկացնելու վերաբեյալ հասարակական կազմակերպությունների հորդորը մերժվել է Հայաստանի կառավարության կողմից:


Օրինախախտումներ

Փորձագետների կարծիքով Թեղուտի հանքի շահագործումը խախտում է մի շարք կոնվենցիաների, այդ թվում` ՄԱԿ-ի` Կլիմայի փոփոխության շրջանակային, Կենսաբազմազանության մասին, Անապատացման դեպ պայքարի մասին, ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի` համաշխարհային ժառանգության մասին, Լանդշաֆտի եվրոպական, ՄԱԿ-ի եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովի (ՄԱԿ-ի ԵՏՀ)` Անդրսահմանային ենթատեքստում շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման մասին (Էսպույի), ՄԱԿ-Ի ԵՏՀ` Շրջակա միջավայրի հարցերի առնչությամբ տեղեկատվության հասանելիության, որոշումներ ընդունելու գործընթացին հասարակայնության մասնակցության և արդարադատության մասին (Օրհուսի) կոնվենցիաների դրույթները` բոլորը Հայաստանի կողմից ստորագրված և վավերացված:

Ի հավելումն, Թեղուտի հանքարդյունահանման մասին որոշումները խախտում են ՀՀ սահմանադրությունը և մի շարք այլ օրենքներ, այդ թվում` ՀՀ հողային, Ջրային, Ընդերքի մասին օրենսգրքերը, Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման, Ընդերքն օգտակար հանածոների շահագործման նպատակով ուսումնասիրության և արդյունահանման համար տրամադրելու (կոնցեսիայի), Բուսական աշխարհի, Կենդանական աշխարհի մասին օրենքները: Այս օրենքների, ինչպես նաև Էսպույի և Օրհուսի կոնվենցիաների շրջանակներում ՀՀ կառավարության գործողությունների օրինականությունը հասարակական կազմակերպությունների կողմից վիճարկվում են ՀՀ դատարաններում:


Հասարակական դիմադրություն

Բնապահպանական հասարակական կազմակերպությունները Թեղուտի հանքի շահագործման կապակցությամբ իրենց մտահոգություններն արտահայտել են դեռևս 2006թ մարտից` ծրագրի առաջին հանրային լսումներից ի վեր: Չնայած բարձրացված խնդիրներին, "Էյ-Սի-Փի"-ն համապատասխան պետական մարմինների կողմից ստացել է անհրաժեշտ արտոնագրերը: Հանրության բողոքն ուժեղացել է ՀՀ կառավարության 2007թ. նոյեմբերի` չհիմնավորված որոշման ընդունումից հետո: Թեղուտի պաշտպանության խումբը, որում ընդգրկված են հասարակական կազմակերպություններ և խնդրով մտահոգ անձինք, բազմիցս անց է կացրել ցույցեր, ստորագրահավաքներ, հանրահավաքներ, հանրային քննարկումներ և մամլո ասուլիսներ: Այս միջոցառումներից շատերին մասնակցել են նաև ծրագրին անմիջականորեն առնչվող համայնքների ներկայացուցիչները: Վերջիններս իրենց հերթին կազմակերպել են բողոքի ցույցեր` ընդդեմ իրենց բերրի հողերի, բերքի, վերջնական արդյունքում` հայրենի հողի կորստի դիմաց "ԷՅ-ՍԻ-Փի"-ի տրամադրած չնչին փոխհատուցմանը (մեկ քառակուսի մետր հողատարածքի դիմաց 10-20 ԱՄՆ ցենտ):

Հանրության բարձրացրած ձայնն արդյունք չտվեց: ՀՀ վարչապետի մոտ և պետական այլ մամիններում կազմակերպված մի շարք հանդիպումները, որոնք երկխոսություն ծավալելու ցուցադրական նպատակ ունեին, ապարդյուն էին, քանի որ ՀՀ կառավարությունը հանդես էր գալիս որպես Թեղուտի հանքարդունահանման անդրդվելի ջատագովը, անտեսում էր ՀԿ-ների և մասնագետների մատնանշած խնդիրները: Վրացական ՀԿ-ների ներկայացուցիչների մտահոգությունները` կապված ծրագրի հավանական անդրսահմանային ազդեցության հետ և Էսպույի կոնվենցիայի և միջազգային լավագույն փորձի շրջանակներում բնապահպանական նոր փորձաքննություն անցկացնելու առաջարկները նույնպես պատշաճ արձագանք չեն ստացել:

Թեղուտի հանքարդյունահանման ծրագրի դեմ ցույցեր կազմակերպող և դրանց մասնակցող ակտիվիստները իշխանությունների կողմից ենթարկվել են ճնշումների, այդ թվում` հանրային հավաքները իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչների կողմից ցրվել են բռնության կիրառմամբ, առանձին ակտիվիստների նախազգուշացումներ են արվել, ոմանք նույնիսկ` հարձակումների են ենթարկվել: Թեղուտի պաշտպանության խմբի ակտիվիստներից մեկի նկատմամբ հարուցվել է քրեական հետապնդում` կապված Երևանի դպրոցներից մեկում դպրոցականների նկատմամբ սեռական ոտնձգությունների իր բացահայտումների և բարձրաձայնման հետ: Ակնհայտ էր, որ քրեական հետապնդումը իշխանությունների կողմից վրեժ լուծելու մի եղանակ էր ընդդեմ խմբի անդամի բնապահպանական ակտիվիզմի, հատկապես` երիտասարդներին ծրագրի դեմ պայքարելու համախմբանն ուղղված ջանքերի:


Արդարության հասնելուն ուղղված քայլեր

Հայկական մի շարք հկ-ներ արդեն ավելի քան մեկ տարի ջանում են արդարության հասնել պետական արդարադատական համակարգի շրջանակներում: 2009թ. հուլիսին երեք ՀԿ-ներ` "Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն", "Հելսինկյան ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ",
"Էկոդար" կազմակերպությունները հայց են ներկայացրել ՀՀ վարչական դատարան` վիճարկելով ՀՀ կառավարության, ՀՀ բնապահպանության, Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարությունների որոշումները: Հայցադիմումներում ՀԿ-ները վկայակոչում էին ՀՀ սահմանադրության, պետական օրենքների, ինչպես նաև Էսպույի և Օրհուսի կոնվենցիաների շրջանակներում ՀՀ միջազգային պարտավորությունների խախտումները:

ՀՀ վարչական դատարանը հայցադիմումը երկու անգամ մերժել է` պատճառաբանելով հայցվոր լինելու համար իրավաբանորեն ոչ ընդունելի կարգավիճակ ունենալը: Վարչական դատարանի վճիռը 2010թ. ապրիլին բողոքարկվել է ՀՀ վճռաբեկ դատարանում և մինչ այժմ ընթացքի մեջ է:

ՀՀ կառավարության դեմ հայցադիմում ներկայացրած երեք հկ-ները 2010թ. ապրիլին հաղոդագրություն են հղել Ժնև` Օրհուսի կոնվենցիայի համապատասխանության հանձնաժողով: Հաղորդագրությունում նշվել են Օրհուսի կոնվենցիայի դրույթների խախտումները: 2010թ. մարտին գործը քննվել է Օրհուսի կոնվենցիայի համապատասխանության հանձնաժողովում` հաղորդագրությունը ներկայացնողների և ՀՀ կառավարության ներկայացուցիչների մասնակցությամբ: 2010թ. սեպտեմբերին Կոնվենցիայի համապատասխանության հանձնաժողովը ներկայացրել է իր Եզրակացությունների նախագիծը, որով ճանաչել է Հայաստանի Հանրապետության ձախողումը` ապահովելու արդյունավետ հանրային մասնակցություն Թեղուտի հանքարդյունահանման ծրագրի հետ կապված որոշումների կայացման գործում:

Թեղուտ և Շնող գյուղերի մի շարք բնակիչներ նույնպես արդարադատություն են հետապնդում իրենց իրավունքների վերականգման ուղղությամբ. մասնավորապես` նրանք դիմել են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան սեփականության կորստի և ոչ համարժեք փոխհատուցման հայցադիմումով:

teghut2009@gmail.com

Հայաստանի Հանրապետության ՀԱՏՈՒԿ ՔՆՆՉԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆ

Քրեական գործի հարուցումը մերժվել է ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Էրեբունու քննչական բաժնի պետի նախկին տեղակալ Վիգեն Մեսրոպյանի գործողություններում հանցակազմի բացակայության պատճառով:

Սեպտեմբերի 24-ին, ժամը 16:00-ին Օրհուսի կենտրոնում /Չարենցի 46/ կազմակերպում ենք էկո դաշինքի և անտառների վերացման խնդրով այլ շահագրգիռ հասարակական կազմակերպությունների, անհատների ու փորձագետների հանդիպում: Կքննարկենք մեր կողմից ձեռնարկվող հնարավոր քայլերը:

Գուգարքի հետաքննությունը շարունակվում է

Առանց պետհամարանիշի տրակտորով ճանապարհ են հարթել ու ծառեր հատել

16:12 • 18.09.10

Սեպտեմբերի 17-ին` ժամը 22։30-ին, ոստիկանության Գուգարքի բաժնի աշխատակիցները ապօրինի ծառահատում կատարելու կասկածանքով բերման են ենթարկել 1971 թ. ծնված Սասուն Ա.-ին և 1980 թ. ծնված Կորյուն Ա.-ին:

Պարզվել է, որ նրանք օգոստոսի վերջին Գուգարքի անտառտնտեսության Վահագնիի անտառպետության «Զամառլու» հանդամասում «Ս-130» մակնիշի առանց պետհամարանիշի տրակտորով ճանապարհ են հարթել, ապա ապօրինի հատել 15-20 հաճարենի և բոխենի տեսակի ծառեր ու չհասցնելով փայտանյութը տեղափոխել` ամբողջությամբ թողել են տեղում:

Վնասի չափը պարզվում է: Կատարվում է հետաքննություն: Այս մասին տեղեկացնում է ՀՀ ոստիկանությունը։

Վահագնաձոր գյուղի բնակիչը տուգանվել է 600,000 դրամ՝ ապօրինի ծառահատման համար

Վահագնաձոր գյուղի բնակիչը տուգանվել է 600,000 դրամ՝ ապօրինի ծառահատման համար
Posted on Սեպտեմբեր 17, 2010 by bulghadaryan

Գուգարքի ոստիկանությունը Եղեգնուտի անտառում անօրինական հատում իրականացնելու համար տուգանել է Վահագնաձոր գյուղի բնակիչ Մհեր Ղուկասյանին:

Ոստիկանության տվյալներով, Մհեր Ղուկասյանը 11 ծառ է հատել: Ղուկասյանը անօրինական հատումների համար 600.000 դրամ տուգանք է վճարել:

Վահագնաձորի մեկ այլ բնակիչ Արմեն Եղոյանը եւս բերման է ենթարկվել ոստիկանություն Եղեգնուտի անտառում անօրինականորեն ծառ կտրելու համար։

Եղեգնուտի անտառում անօրինական ծառ կտրած վահագնաձորցիների պատճառած վնասն անտառին այսքանով չի սահմանափակվում:

Բնապահպանության նախարարության մոնիտորինգի կենտրոնի տնօրեն Աշոտ Փափազյանն «Ազատություն« ռադիոկայանին փոխանցեց, թե հատված ծառերի շարքում նաեւ «Կարմիր գրքում» գրանցված ծառատեսակներ կան՝ 5 տանձենի եւ 1 ընկուզենի: Սա, ըստ Փափազյանի, քրեական գործ հարուցելու հիմք է հանդիսանում:

Ոստիկանությունը սակայն քրեական գործ առայժմ չի հարուցում: Գուգարքի ոստիկանության բաժնի պետ Էրիկ Շարմազանովն ասում է, թե քրեական գործ կհարուցեն Գուգարքի անտառում ընթացող ուսումնասիրությունների ընդհանուր ծավալների վերաբերյալ տեղեկություններ ստանալուց հետո: Իսկ ուսումնասիրությունները դեռ չեն ավարտվել:

Ծառահատման վայր տանող միակ ճանապարհն անցնում է «Լոռի» հանգստյան տան միջով

[ 2010/09/15 | 17:30 ] բնապահպանություն
Ադրինե Թորոսյան

«Էդ տեղանքը, որ ուսումնասիրում էինք, ելքը միայն Լոռի հանգստյան տան միջով է: Էդ տեղանքից մենակ էդ մի ճանապարհն է»,-ասում է «Անտառային պետական մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի Վանաձորի կենտրոնի առաջին կարգի դաշտային ուսումնասիրող Աշոտ Բաղրամյանը, ով մոնիթորինգի խմբի կազմում մասնակցել է Եղեգնուտի անտառպետության նշված պահաբաժնում կատարված ուսումնասիրությանը:

Բայց պարզվում է` Գուգարքի անտառտնտեսության պետ Անատոլի Մխիթարյանը, նշված ճանապարհից բացի, զարտուղի ճանապարհներն էլ գիտի: Նա հաստատում է, որ դրանք բոլորն էլ անցանելի են. մեծ հզորություն ունեցող մեքենաները նրա իմացած ճանապարհներով կարող են անցնել: «Եթե բարձրանաք, վերևով կա շրջանցիկ ճանապարհ: Փոքր-ինչ դժվարամատչելի է, բայց կա ճանապարհ: Կա նաև ճանապարհ` նույն տեղը գնացող, «Անուշ» ռեստորանին հարակից ձորակով, դարձյալ անցանելի: Մեկն էլ Եղեգնուտ գյուղի միջով է»,-ասում է Անատոլի Մխիթարյանը:

Նրա նշած առաջին երկու ճանապարհները իհարկե կճշտվեն, բայց վերջին ճանապարհը անտառտնտեսության պետը հաստատ խառնում է: Առաջին կարգի մասնագետ Աշոտ Բաղրամյանը վստահեցնում է, որ Եղեգնուտի միջով անտառ բարձրացող ճանապարհն այլ պահաբաժին է տանում, ոչ այն պահաբաժինը, որտեղ մի քանի օր առաջ մոնիթորինգ է անցկացվել: Չնայած դրանք միևնույն` Եղեգնուտի անտառպետության մեջ են մտնում, բայց տարբեր պահաբաժիններ են` տարբեր անտառային ճանապարհներով:

Ոստիկանության Գուգարքի բաժնի պետ Էդիկ Շարմազանովի հավաստմամբ` օգոստոսի 29-ին ապօրինի ծառահատման վերաբերյալ առաջին ահազանգից հետո «Լոռի» հանգստյան տան տարածքում ամենօրյա հսկողություն է սահմանված:

Այդ դեպքում ինչպե՞ս հատված ծառերի թիվը մի քանի օրվա ընթացքում 11-ից հասավ 116-ի: Նշանակում է` կամ պարոն Շարմազանովն է սխալ տեղեկատվություն տալիս իրականացվող հսկողության մասին, կամ պետական տեսչության աշխատակիցներն են կաղում թվաբանությունից:

Վերջին վարկածը հաստատվում է Աշոտ Բաղրամյանի մասնագիտական դիտողությամբ. «Կոճղից պատկերացնում ես, թե երբվա հատած ծառ է: Մի քանի օրվանն ու ամսվանը երևում է: Իմ տեսածները մի ամսվա կամ մի քանի ամսվա կտրված ծառեր էին, ամենաշատը` 3 ամսվա: Օրվա չեմ նկատել»,-ասում է Աշոտ Բաղրամյանը:

Եթե հավատալու լինենք առաջին կարգի մասնագետի խոսքին, որ «11-ից» հետո նոր ծառեր չեն հատվել, և որ եղածները մոտ 3 ամիս առաջվա հատվածներ են, ուրեմն պետական տեսչության աշխատակիցներն ահազանգից հետո էլ եկել ու էլի «նեղություն չեն կրել» հատված կոճղերը հաշվելու:

Այն, որ պետական աշխատողները կաղում են թվաբանությունից, հաստատում է նաև Գուգարքի անտառտնտեսության պետը «11»-ի մասին իր պատմությամբ:

Ահազանգի հաջորդ օրը` օգոստոսի 30-ին, անտառտնտեսության աշխատակիցների խումբը մեկնել է նշված պահաբաժին և հայտնաբերել 5 ծառ: Իրավապահները կազմել են արձանագրություն 5-ի վերաբերյալ: Անատոլի Մխիթարյանի ասելով` ինքը թերթում տեսել է «մի հատած կոճղ և կողքի լուսանկարում նույն ծառի մասնատված կտորները», որը անտառտնտեսության աշխատակիցների ներկայացրած արձանագրության մեջ չի եղել:

Նրա հրահանգով աշխատակիցները գնացել ու հայտնաբերել են ևս 2 ծառ: Նորից կազմվել է արձանագրություն, որից հետո նշված տարածքում Բնապահպանության Լոռու մարզային տեսչության աշխատակիցների ուժերով նոր տեղազննում է կատարվել, և հայտնաբերվել է ևս 4 ծառ: Արձանագրվել է ընդամենը 11 ծառ: Հետո հայտնի է դարձել նաև «11-ի հեղինակը», որի մոտ վառելափայտի միայն մի մասն է հայտնաբերվել, բայց նա ամբողջությամբ փոխհատուցել է «11-ով» պետությանը հասցված վնասը:

Անատոլի Մխիթարյանը նաև մի կարևոր դիտարկում է անում. «Ոստիկանությունը որ բերում է վայր, չի հարցնում` էս ծառը դու ես կտրել: Ասում է` դու որ ծառերն ես կտրել: Ինքը ցույց էր տվել: Կարող է դաժե ուրախացել էր, որ 11-ով է պրծնում»,- ոստիկանության աշխատանքը բացատրում է Անատոլի Մխիթարյանը: Նրա այս խոսքից պարզ է դառնում, որ ինքն էլ լավ գիտի, որ նշված տեղանքում ծառահատումները «11-ով չեն պրծնում»:

Անատոլի Մխիթարյանը որևէ կերպ չի ուզում մեկնաբանել «116-ը»: Այդ թիվն, ըստ նրա, ճշգրտման կարիք ունի, «առավել ևս մասնագիտական հանձնաժողովի կողմից»: Բայց գիտի նաև, որ թիվը ճշգրտվելուց հետո ինքն ուզած թե չուզած բացատրություն պիտի տա: Եվ արդեն նախապատրաստվում է. զանգվածային ծառահատումների վերաբերյալ ասում է, որ վերջին 20 տարվա ընթացքում են կատարվել:

«Կոճղեր եք տեսել, որոնք կարող էին լինել վերջին 3 տարվա ընթացքում: Կոճղը հո չվերացավ: Երեք տարի առաջվա կոճղը մնաց, հետո 2 տարի առաջվա կոճղը մնաց, հետո էս թարմ կոտրվածները: Արդեն աչքի համար, տեսողության համար երևում է, որ շատ ծառեր կան հատված»,-ասում է Անատոլի Մխիթարյանը:

Մի տարբերակ էլ է մտածում. ըստ նրա` հատված կոճղն ու թափուկը կարող են շփոթվել իրար հետ (թափուկը մահացած, ընկած ծառն է կամ նրա մասերը` հեղ.):
«Թափուկ վառելափայտի դուրսգրման ժամանակ` անկախ նրանից` դա կարվի ինքնապատրաստմա՞ն եղանակով, թե՞ ժամանակավոր աշխատողների կողմից, կարող է հատվել մնացած ծառի կտորը, որը կոչվում է ցցաչոր, անփութության, մասնագիտական ոչ պատշաճ վերաբերմունքի պատճառով: Հենց կոճղը արմատից կոտրվեց, արդեն չես կարող որոշել` ծառը վերևի՞ց է կոտրվել, թե՞ իսկապես հատվել է: Չի առաջացնում էն վստահությունը, որ թափուկ է»,- ասում է Անատոլի Մխիթարյանը:

Առաջին կարգի մասնագետ Աշոտ Բաղրամյանն այդ կարծիքին չէ: «Թափուկը անպայման կերևա: Նախ բնից են կտրում, կեղևից մաքրում են ու կոճղերի վրա համարակալում»,- ասում նա:

Ինչ վերաբերում է սանիտարական նպատակներով կատարվող ծառահատումներին, ապա այս դեպքում էլ հատման ենթակա ծառերը պարտադիր կնքվում են և համարակալվում: «Ես չեմ հանդիպել կնքված ծառերի»,- հաստատում է Աշոտ Բաղրամյանը:

Նշենք նաև, որ նշված պահաբաժնում հատամաս չկա, այսինքն` այդ տեղանքում օրենքով թույլատրելի ծառահատումներ (արտադրական և այլ նպատակներով) չեն արվում:

Գուգարքի անտառտնտեսության Վահագնիի անտառապետը

Վահագնիի անտառապետը կազատվի աշխատանքից
[ 2010/09/16 | 11:12 ] բնապահպանություն
Քրիստինե Աղալարյան

Գուգարքի անտառտնտեսության Վահագնիի անտառապետը կազատվի պաշտոնից: Այս մասին երեկ մեզ հետ հարցազրույցում ասաց «Հայանտառի» տնօրեն Մարտուն Մաթեւոսյանը: «Ես արդեն Վահագնիի անտառապետի ազատման հրամանը կտամ` անկախ նրանից` ինքը մասնակից է, թե ոչ: Զուտ այն բանը, որ ինքը չի հայտնաբերել կամ չի ուզեցել հայտնաբերել, սա արդեն բավարար հիմք է նրան աշխատանքից ազատելու»,- նշեց Մարտուն Մաթևոսյանը:

Նա վստահեցրեց, որ քննարկելու են նաև Եղեգնուտի անտառապետի ազատման հարցը` չնայած նա այս տարվա հունիսին է նշանակվել: «Հիմա պիտի քննարկում անենք, եթե իր օրոք է հատվել այդ ծառերը, բնականաբար, ինքն էլ կազատվի»,- հավելեց «Հայանտառի» տնօրենը:

Մարտուն Մաթևոսյանը տեղեկացրեց, որ գործերն ուղարկվել են դատախազություն: Իսկ երեկվանից իրենց մասնագետները, Բնապահպանական պետական տեսչության աշխատակիցների և իրավապահ մարմինների հետ դեպքի վայրում ուսումնասիրություններ են կատարում: